СТИХИ ИЗ ПЕСКА
Погода
23.3°C
Без особых явлений
Брест
22.3°C
Без особых явлений
Витебск
22.1°C
Без особых явлений
Гомель
21.1°C
Дымка
Гродно
21.2°C
Без особых явлений
Минск
20.1°C
Без особых явлений
Могилёв
ИСТОРИЯ В КАРТИНАХ
РУССКИЙ ЯЗЫК НОВОГО ПОКОЛЕНИЯ
Сейчас смотрят
В начале прошлого века цирк в Минске был необычайно популярен. И во многом этот успех определяли клоуны.
Заплатить за билетик в цирк? Как пожелаете!
Постоянный Комитет Союзного государства является рабочим аппаратом Высшего Государственного Совета и Совета Министров Союзного государства.
Постоянный Комитет Союзного государства
Что должен знать гражданин при получении белорусских рублей и иностранной валюты в кассе банка?
Правила получения денег в банке
Большие размеры холста, театральность и декоративность композиции, торжественность и величественность позы как нельзя лучше соответствуют содержанию портрета — прославлению военной доблести портретируемого.
Анна Розина Лишевска. Портрет Михала Казимира Огинского
Своё название аллергия получила от двух греческих слов –– allos (другой) и ergon (действие), то есть, другое, не такое, как надо, неправильное действие. А кто или что так «неправильно» действует?
Аллергия
В середине 70-х годов прошлого века в Минске начался процесс укрупнения предприятий, производящих стройматериалы из бетона. В апреле 1975-го на базе двух столичных заводов сборного железобетона было создано производственное объединение “Минскжелезобетон”.
ПО “Минскжелезобетон”
Программа ТВ

Уладзімір Караткевіч

Уладзімір Караткевіч

Уладзімір Караткевіч (26 лістапада, Орша 1930 — 25 ліпеня, Мінск, 1984) — паэт, празаік, драматург, кінасцэнарыст, публіцыст, перакладчык.

Нарадзіўся 26 лістапада 1930 года ў горадзе Орша Віцебскай вобласці. Бацька, Сямён Цімафеевіч (1887–1959), скончыў гарадское вучылішча ў Оршы, яшчэ падлеткам сам зарабляў сабе на жыццё, працаваў у казначэйстве, служыў у царскай арміі пісарам, пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі быў супрацоўнікам фінансавых органаў. Маці — Надзея Васілеўна (1893–1977), з роду Грынкевічаў (сярод яе родных былі святары, чыноўнікі, настаўнікі), пасля заканчэння Марыінскай гімназіі ў Магілёве некаторы час працавала настаўніцай, потым была хатняй гаспадыняй. У сям'і было трое дзяцей: сын Валерый (1918 — загінуў у 1941), дачка Наталля (1922–2003), сын Уладзімір.

Сям'я вызначалася вялікай інтэлігентнасцю. Па словах самога Караткевіча, у дзіцячыя гады сваяцкае асяроддзе шмат у чым уздзейнічала на яго. Вялікі ўплыў на Уладзіміра аказаў дзед па лініі маці Васіль Юллянавіч Грынкевіч (1861–1945), чалавек з багатым жыццёвым вопытам, дасціпны апавядальнік, ад якога ўнук пачуў шмат казак і народных паданняў, пераняў любоў да прыроды. «З'явы прыроды і зараз для мяне цікавей за іншыя кнігі«, — адзначаў Уладзімір Караткевіч ужо ў сталым узросце. У доме бацькоў мелася свая хатняя бібліятэка. Валодзя ў дзяцінстве не толькі любіў слухаць казкі і розныя гісторыі, якія яму чыталі старэйшыя, але імкнуўся дадумваць развіццё сюжэтаў, сам вельмі рана (у тры з паловай гады) навучыўся чытаць, стаў актыўным наведвальнікам гарадской дзіцячай бібліятэкі. Паводле ўспамінаў родных, у шэсць гадоў ім былі напісаны першыя вершы. У дзіцячыя гады разнастайнасць яго талентаў выявілася і ў схільнасці да малявання, якая захавалася на ўсё жыццё, і ў тым, што ён меў абсалютны слых, некаторы час займаўся ў музычнай школе.

У 1938 годзе Валодзя пайшоў у школу ў Оршы. Пасля заканчэння трэцяга класа ў пачатку лета 1941 прыехаў у Маскву пагасцяваць да старэйшай сястры Наталлі, якая вучылася там у хіміка-тэхналагічным інстытуце. Дадому ў Оршу ён вярнуцца не змог. Пачалася Вялікая Айчынная вайна. Валодзя разам з маскоўскімі дзецьмі трапіў у эвакуацыю ў Разанскую вобласць, потым на Урал у Молатаўскую (Пермскую) вобласць. Рабіў спробы уцячы на фронт. Праз пэўны час высветлілася, што Валодзевы бацькі змаглі эвакуіравацца і жылі ў горадзе Чкалаве (Арэнбургу). Туды ж дабралася і сястра. Толькі ў жніўні 1943 яна змагла прывезці Валодзю да бацькоў. Але вайна ўсё ж сабрала ў іх сям'і сваю даніну. На фронце загінуў старэйшы брат Валодзі Валерый. Жонку Валерыя Вольгу, якая заставалася на захопленай нямецкімі войскамі тэрыторыі, загубілі акупанты.

Пасля вызвалення савецкімі войскамі Кіева Уладзімір Караткевіч разам з маці на некаторы час пераехаў у нядаўна вызвалены горад, дзе жылі сваякі. Гэтае нядоўгае знаходжанне ў Кіеве пакінула вялікі след у памяці Уладзіміра Караткевіча, менавіта тут ён зацікавіўся гісторыяй - гэтаму спрыялі велічныя помнікі старажытнага горада на Дняпры, раскопкі, якія вялі тут археолагі. Пад уражаннем успамінаў пра той час пазней Караткевіч напіша аповесць «Лісце каштанаў».

Восенню 1944 сям’я вярнулася ў Оршу. Праз два гады яны пачалі жыць ва ўласным доме, куды ў пазнейшы час Уладзімір Караткевіч будзе прыязджаць і працаваць над сваімі творамі. Роднаму гораду, яго людзям ён прысвеціць верш «Орша», дзе выкажа прызнанне ў шчырай любові да бацькоўскіх мясцін, якая «...не знікне, пэўна, нават з маім жыццём».

Яшчэ адным такім творчым кутком для Уладзіміра Караткевіча стане дом сваякоў у Рагачове, пабудаваны дзедам Васілём у 1914 годзе. Тут для яго быў адведзены асобны пакой, сюды ён не раз прыязджаў, каб знайсці душэўнае супакаенне, прывозіў сяброў і калег. Аддаючы даніну «зямлі дзядоў», Караткевіч напіша пра яе: «...Тут добра так, як нідзе, / У старасвецкай хаце, / У дзедаўскім родным гняздзе». У Рагачове былі задуманы і напісаны многія яго знакамітыя творы. Нават існуе параўнанне значнасці для Караткевіча знаходжання ў гэтых мясцінах з болдзінскім перыядам у Пушкіна.

У другой палове 1940-х гадоў Уладзімір працягваў навучанне ў школе, ужо тады ён вызначаўся шырынёй сваіх зацікаўленняў, энцыклапедычнымі ведамі па гісторыі і літаратуры. Як ён сам пазней скажа пра гэты час у інтэрв'ю: »Быць хацеў усім на свеце (за выключэннем, можа, вучонага-матэматыка), і сапраўды многае ўмею«.

У 1949 Уладзімір Караткевіч закончыў сярэднюю школу і паступіў на рускае аддзяленне філалагічнага факультэта Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Т. Шаўчэнкі. У Кіеве Уладзімір Караткевіч працягваў складаць вершы на беларускай і рускай мовах, спрабаваў пісаць іх па-ўкраінску і па-польску. У яго студэнтскіх рэфератах былі грунтоўна распрацаваны некалькі літаратуразнаўчых тэм: аб творчасці Пушкіна, Багдановіча. У гэты час ён задумаў вялікі гістарычны твор, дзе планаваў падаць усе акалічнасці паўстання 1863-1864 гадоў. А летам 1950 быў створаны першы варыянт знакамітай аповесці »Дзікае паляванне караля Стаха« — гістарычнага дэтэктыва, дзеянне якога адбываецца ў 80-я гады XIX стагоддзя.

На радзіме ў аршанскай раённай газеце »Ленінскі прызыў« у 1951 былі надрукаваны два вершы Уладзіміра Караткевіча: »Тут будзе канал« (на рускай мове) і »Якубу Коласу« (на беларускай мове). Летам 1952 пад уражаннем паездкі ў Вязынку — родныя мясціны Янкі Купалы — быў напісаны нарыс »Вязынка«, які разам з суправаджальным пісьмом Караткевіч даслаў жонцы Янкі Купалы Уладзіславе Францаўне. У гэты ж час ён накіраваў шэраг сваіх ранніх твораў (казкі, вершы, апавяданні) для ацэнкі Якубу Коласу.

У 1954 Уладзімір Караткевіч cкончыў універсітэт. Яго дыпломная работа на тэму »Казка. Легенда. Паданне«  выклікала неадназначную рэакцыю, і толькі дзякуючы намаганням акадэміка Бялецкага і выкладчыка Назароўскага ён атрымаў вышэйшую адзнаку. Але магчымасці далейшай навуковай працы былі абмежаваны. Толькі пазней Караткевіч змог паступіць у завочную аспірантуру. У 1954-1956 гадах працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў вёсцы Лесавічы Тарашчанскага раёна Кіеўскай вобласці.

Што датычыцца літаратурных твораў, то паводле сведчання самога Караткевіча, напісаны былі, як вобразна выказаўся ён сам, »горы« старонак. »Але друкавацца і не думаў. «Малады літаратар даслаў некаторыя свае вершы для азнаямлення сябру ў Мінск, а той без ведама аўтара занёс іх у рэдакцыю літаратурнага часопіса «Полымя».

У ліпені 1955 у «Полымі» быў апублікаваны верш Караткевіча «Машэка», прысвечаны герою беларускіх легендаў. Паводле слоў самога пісьменніка, гэтая падзея стала пераломнай, ён канчаткова пераключыў увагу на літаратурную творчасць, істотнае месца ў якой займалі творы гістарычнай тэматыкі. У гэтым жа годзе нарыс Уладзіміра Караткевіча «Вязынка» быў змешчаны ў зборніку матэрыялаў аб жыцці і дзейнасці Янкі Купалы. З гэтага часу  пачалася перапіска паміж Уладзімірам Караткевічам і галоўным рэдактарам часопіса «Полымя», будучым народным паэтам Беларусі Максімам Танкам. Ён дзяліўся з старэйшым калегам сваімі творчымі задумамі. «І як многа мне яшчэ патрэбна вучыцца«, - вось, магчыма, галоўная задача, якую ставіў перад сабой »здольны малады чалавек з правінцыі«, як з гумарам назваў сябе Караткевіч у адным з лістоў Максіму Танку.

У 1956 г. Уладзімірам Караткевічам напісана легенда »Маці Ветру«, прысвечаная падзеям антыфеадальнага Крычаўскага паўстання 1743-1744 гадоў, пра якое яму калісьці расказваў дзед Васіль. У 1957 створана п'еса «Млын на Сініх Вірах», героі якой — савецкія падпольшчыкі часоў Вялікай Айчыннай вайны (пастаўлена на Беларускім тэлебачанні ў 1959, а ўпершыню апублікавана ў 1988). У гэтым жа годзе закончыў аповесць «У снягах драмае вясна» аб студэнцкім жыцці пачатку 1950-х. (упершыню апублікавана ў 1988). У беларускім друку працягваюць з'яўляцца яго вершы. Ужо ў тыя гады Уладзімір Караткевіч усведамляў неабходнасць стварэння ў беларускай літаратуры вобраза нацыянальнага героя. У той час ён бачыў у якасці такой асобы чалавека, які жыў на Беларусі ў эпоху Рэнесанса.

У красавіку 1957 годзе Уладзімір Караткевіч атрымаў афіцыйнае прызнанне ў калег — быў прыняты ў Саюз пісьменнікаў БССР. Між тым у аршанскай газеце »Ленінскі прызыў« з'явілася некалькі крытычных публікацый, у якіх Караткевіча абвінавачвалі ў празмерным захапленні гісторыяй, няўвазе да сучасных гераічных будняў савецкіх людзей, адарванасці ад жыцця, песімістычных настроях. Рэзка крытыкаваўся верш «Вадарод». У ім аўтар хоць і адзначаў вялікія магчымасці выкарыстання ядзернай энергіі ў мірных мэтах, аднак, на думку апанентаў, вельмі перабольшваў пагрозу, якую нясе атам. (Падобныя прэтэнзіі будуць выказвацца і пазней, у 1960 у сувязі з вершам «Дзяўчына пад дажджом».) Былі арганізаваны канферэнцыі чытачоў, гнеўныя лісты ішлі ў сталіцу. Але ў лютым 1958 рэспубліканская газета «Звязда» надрукавала артыкул у падтрымку маладога літаратара.

Уладзімір Караткевіч заўсёды, у тым ліку і ў маладыя гады, з вялікай адказнасцю падыходзіў да працэсу літаратурнай творчасці. У 1957 ён нават занатаваў план сваёй літаратурнай работы, дзе пазначыў меркаваныя тэмы і творы, якія маглі б скласці 78 тамоў. Адна толькі серыя «Век» — гісторыя Беларусі з 1860 да канца XX стагоддзя — павінна была скласці 15 тамоў. Сярод задум пісьменніка былі вершаваныя і празаічныя творы як на гістарычныя, так і на тэмы сучаснага жыцця, літаратуразнаўчыя і мастацтвазнаўчыя, кінасцэнарыі і публіцыстыка, фальклорныя і навуковыя публікацыі, пераклады, творы для дзяцей, фантастыка і дэтэктывы.

У 1958 выйшаў першы зборнік вершаў паэта «Матчына душа». У гэты ж час ён дапрацаваў аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха», напісаў п'есу »Трошкі далей ад Месяца«  — (не друкавалася), пра лёс чалавека, які пацярпеў ад сталінскіх рэпрэсій.

Сур'ёзныя задумы маладога пісьменніка патрабавалі яшчэ большых ведаў і такіх, якія адпавядалі б духу часу. У 1958-1962 Уладзімір Караткевіч вучыўся ў Маскве. Спачатку на Вышэйшых літаратурных курсах, а потым на сцэнарных курсах.

У гэты перыяд з друку выходзяць другі яго паэтычны зборнік «Вячэрнія ветразі» (1960) і зборнік прозы «Блакіт і золата дня» (1961), які склалі апавяданні, гістарычныя аповесці «Сівая легенда» пра народнае паўстанне на Магілёўшчыне ў XVII стагоддзя і «Цыганскі кароль», час дзеяння ў якой — другая палова XVIII, прысвечаная перыпетыям ў жыцці беларускага шляхціца Міхала Яноўскага, мясцовага цыганскага «манарха» Якуба Знамяроўскага з Ліды і «рэспубліканцаў», якія яму супрацьстаялі. Тады ж ім напісаны першы раман «Леаніды не вернуцца да Зямлі», дзе падзеі з жыцця сучаснай інтэлігенцыі, чалавечыя ўзаемаадносіны герояў твора — нашчадкаў паўстанца 1863 і царскага афіцэра — падаюцца праз прызму гістарычных з'яў. Раман быў апублікаваны ў часопісе «Полымя» ў 1962 пад назвай «Нельга забыць». У гэты час Уладзімір Караткевіч захапіўся кінематографам, актыўна працаваў над сцэнарыямі мастацкіх і дакументальных кінастужак.

1960-я былі вельмі плённымі для Уладзіміра Караткевіча, яго талент раскрыўся з асаблівай сілай. З 1962 года ён пастаянна жыў у Мінску.

Пачаўся перыяд, калі малады пісьменнік змог цалкам засяродзіцца на творчай працы.  Рыхтаваўся да друку зборнік, куды павінны былі ўвайсці раман »Леаніды не вернуцца да Зямлі« і аповесць »Дзікае паляванне караля Стаха«, але набор кнігі быў рассыпаны паводле распараджэння цэнзуры. Тым не менш, у 1964 аповесць »Дзікае паляванне караля Стаха« ўпершыню апублікавана. У гэты час створаны  раманы »Каласы пад сярпом тваім« (1962-1964,  апублікаваны ў 1965, асобнае выданне — 1968) — маштабнае палатно пра падзеі напярэдадні паўстання 1863-1864, «Хрыстос прызямліўся ў Гародні« (1965-1966, апублікаваны ў 1972) — прысвечаны сярэднявечнай Беларусі, супрацьстаянню разняволенага чалавечага духу, гуманізму і цемрашальства, асэнсаванню гістарычнага лёсу зямлі і яе народа, а таксама іншыя гістарычныя творы — п'еса «Кастусь Каліноўскі» (1963, апублікавана ў 1980), аповесць «Зброя» (1964, апублікавана ў 1981 ) пра паўстанцаў Каліноўскага, легенда «Ладдзя Роспачы» (1964, апублікавана ў 1968) пра трагічныя абставіны вайны з Масковіяй у XVII стагоддзі, мужнасць беларускіх ваяроў.

Творчасць У. Караткевіча адрозніваецца яркай вобразнасцю і гістарычнай дакладнасцю. Пісьменнік быў узнагароджаны дзяржаўнымі літаратурнымі прэміямі БССР , ордэнам Дружбы народаў.

Уладзімір Караткевіч у апошнія гады свайго жыцця цяжка хварэў, і памёр 25 лiпеня 1984 года.

Беларуская пісьменніца і літаратурны крытык Людміла Рублеўская кажа, што цэлае пакаленне беларускіх літаратараў, да якога належыць і яна сама, «выйшла з творчасці Уладзіміра Караткевіча.

Народны пісьменнік Беларускай ССР Янка Брыль характарызаваў Караткевіча як нястомнага працаўніка, літаратара, які пастаянна і грунтоўна працаваў над сабой. Ён таксама гаварыў, што многія ведалі Уладзіміра Караткевіча як чалавека невычарпальнага светлага настрою, які ўмеў смяяцца як дзіцё, усёй душой любіў родных людзей і родную зямлю.

Владимир Короткевич и Валерий Рубинчик на киностудии «Беларусьфильм» во время монтажа картины «Дикая охота короля Стаха»

3D ЭКСКУРСИИ
КЛИПЫ
СОЦИАЛЬНАЯ РЕКЛАМА
Видеопрезентация
МНЕНИЕ
ВОПРОС-ОТВЕТ