СТИХИ ИЗ ПЕСКА
Погода
23.3°C
Без особых явлений
Брест
22.3°C
Без особых явлений
Витебск
22.1°C
Без особых явлений
Гомель
21.1°C
Дымка
Гродно
21.2°C
Без особых явлений
Минск
20.1°C
Без особых явлений
Могилёв
ИСТОРИЯ В КАРТИНАХ
РУССКИЙ ЯЗЫК НОВОГО ПОКОЛЕНИЯ
Сейчас смотрят
Министерство внутренних дел (МВД) Республики Беларусь возглавляет систему органов внутренних дел и внутренние войска Министерства внутренних дел.
Министерство внутренних дел Республики Беларусь
Шоколадным обертыванием, наращиванием волос, ресниц и ногтей сейчас мало кого удивишь. Косметические процедуры быстро получают популярность и перестают быть диковинными.
Процедуры «с изюминкой»
Единственный сохранившийся на территории Беларуси жилой дом XVIII века с фасадом в стиле барокко.
Дом XVIII века на рынке в Несвиже
Вместе с фотоохотником и исследователем Константином Рыжевичем отправляемся в путешествие по удивительному миру дикой природы Беларуси. На этот раз путешествуем по Брестской области неподалеку от Лунинца, в деревне Галый Бор, а также по Несвижскому замку в Минской области в городе Несвиж.
Галый Бор и Несвижский замок
Цикл документальных серий «Культурный код // Разговор с художником».
Художник Май Данциг. Культурный код // №9
История Екатерины Вандарьевой. Женственность в тайском боксе.
Вандарьева. На ринг на каблуках
Программа ТВ

Жалезны век на тэрыторыі Беларусі

Жалезны век на тэрыторыі Беларусі

Фіналам першабытнай эпохі чалавецтва стаў жалезны век (VIII–VII стст. да н.э. — IV–V ст. н.э.), калі галоўным матэрыялам для вырабу прылад працы стала жалеза.

Першымі на Беларусі (другая чвэрць першага тысячагоддзя да н.э.) авалодала тэхнікай працы з новай сыравінай мілаградская археалагічная культура. Плямёны займалі поўдзень сучаснай тэрыторыі Беларусі. У другой палове жалезнага веку больш дасканалыя прыёмы засвоілі плямёны днепра-дзвінскай культуры і шнуравікі, якія засялялі цэнтральную і паўночную Беларусь. Лічыцца, што паўднёвыя жыхары Беларусі авалодалі майстэрствам апрацоўкі жалеза адначасова с іншымі еўрапейскімі народамі.

Калі ў бронзавым веку ў насельніцтва была праблема з радовішчамі металу, то ў жалезным такога не было — азёрныя і балотныя жалезныя руды былі шырока распаўсюджаны. Асаблівымі прывілегіямі карысталіся майстры, якія былі адначасова і здабытчыкамі руды, і кавалямі.

Сяргей Ганчарэнка, гісторык:
Жалеза на тэрыторыі Беларуcі ў адрозненні ад бронзы есць. Яго здабывалі з балотнай руды. У падобных печках-домніцах уласна жалеза і здабывалася. Пластамі засыпаўся вугаль і балотная руда. Вугаль падпальваўся, знізу нагняталася халоднае паветра, каб стварыць неабходную тэмпературу, утваралася крыца, якая апрацоўвалася. І выраблялася невялікая колькасць жалезных прадметаў: сярпы, наканечнікі коп’яў, сякеры. Звярніце ўвагу на маленькія сасуды. У іх плавіліся каляровыя металы. У эпоху жалеза з’яўляецца ювелірная справа. У суседняй ветрыне можна пабачыць прадметы, звязаныя з мастацтвам, рэлігіяй: падвескі, скроневыя кольцы, фібулы.

Гаспадарка жалезнага веку

Выкарыстанне жалеза значна пашырыла гаспадарчыя магчымасці насельніцтва. Выкарыстанне сахі з жалезным нарогам, жалезнай сякеры, сярпа, касы фактычна забяспечыла насельніцтва прадуктовымі запасамі, чаго не было ў такіх маштабах раней.

Лад жыцця змяняўся, а з ім з’яўляліся новыя заняткі і прылады працы (нажніцы, абцугі, пілы, напільнікі). Паляпшалася дрэваапрацоўка, што дазваляла рабіць больш дасканалае жытло, транспартныя пабудовы і г.д. Дабрабыт людзей павышаўся, і паміж групоўкамі адбываліся войны з мэтай прысваення лепшага скарбу. Гэта прымушала людзей шукаць цяжкадаступныя месцы для паселішчаў і майстраваць першыя абарончыя збудаванні: капаць рвы, рабіць земляныя валы і г.д.

Паралельна новым заняткам захоўваюцца і ўдасканальваюцца формы прысвойваючай гаспадаркі: палявання, збіральніцтва і рыбалавецтва.

Сацыяльныя зносіны

Гідраграфічная сетка Беларусі (каля 20 тысячаў рэк) спрыяла развіццю гандлю паміж плямёнамі і асваенню новых тэрыторый. На надпоймавых узвышшах і берагавых тэрасах размяшчаліся палі і пасяленні. Абалонныя паплавы былі ідэальным месцам для нарыхтоўкі сена і выпасу жывёлы. Спрыяльную ролю ў станаўленні гаспадаркі і рассяленні старажытных людзей адыграў цёплы і вільготны умерана кантынентальны клімат.

Абапіраючыся на даследаванні, можна сказаць, што ў жалезным веку радавая абшчына перажывала сваё разлажэнне. Тэндэнцыя ўзвышэння асобнага чалавека, сям’і працягвала ўзмацняцца, у плямёнах вызначалася радавая знаць і ўскладняліся ўнутрагрупавыя адносіны.

Духоўная культура насельніцтва

Разам з развіццём і ўдасканальваннем матэрыяльнай культуры насельніцтва, узбагачаўся і духоўны свет.

Значнае развіццё атрымала міфалогія. У жалезным веку практычна кожная жывёліна, з’ява прыроды мелі сваё адлюстраванне ў міфах. Культы папярэдніх эпох знайшлі сабе месца і ў новым перыядзе. Навукоўцы адшукалі каля 100 фігурак жывёл на мілаградскіх гарадзішчах Паўднёвай Беларусі. Таксама ёсць звесткі пра распаўсюджанасць жывёльнага культа сярод плямёнаў зарубінецкай археалагічнай культуры.

Лічыцца, што менавіта ў жалезным веку канчаткова сфарміраваўся пантэон багоў. Узрастае роля бога-грамавіка, які меў і некаторыя аграрныя функцыі. Тым не менш вельмі значным было хтанічнае бажаство, якое адказвала адразу за шматлікія сферы жыцця (дзікія і дамашнія жывёлы, свет памерлых, зямныя воды і г.д.).

Новыя рысы атрымала арнаментыка. Пачалі больш трапляцца салярныя знакі (крыжы, канцэнтрычныя кругі, праменепадобныя лініі), трохкутнікі, вуглы, ромбы, ламаныя лініі. Зігзагі (двайныя і трайныя) можна выявіць у арнаментах днепра-дзвінскай культуры і культуры штрыхаванай керамікі, але, што цікава, схожыя матывы прагледжваюцца і ў раннесярэднявечных плямён Латвіі і Літвы.

Характэрнай з’явай для жалезнага веку былі рацыянальныя веды. Да гэтага часу чалавек сабраў пэўны вопыт, які мог удасканальваць, правяраць і перадаваць наступным пакаленням — гэта былі звесткі, звязаныя з астраноміяй, метэаралогіяй, геаграфіяй, прыродазнаўствам).

3D ЭКСКУРСИИ
КЛИПЫ
СОЦИАЛЬНАЯ РЕКЛАМА
Видеопрезентация
МНЕНИЕ
ВОПРОС-ОТВЕТ