СТИХИ ИЗ ПЕСКА
Погода
3.8°C
Ливневый дождь
Брест
4.1°C
Дождь
Витебск
10.4°C
Без особых явлений
Гомель
5.0°C
Без особых явлений
Гродно
2.4°C
Дождь
Минск
3.1°C
Дождь
Могилёв
ИСТОРИЯ В КАРТИНАХ
РУССКИЙ ЯЗЫК НОВОГО ПОКОЛЕНИЯ
Сейчас смотрят
Политические партии ― добровольные общественные объединения, преследующие политические цели, содействующие выявлению и выражению политической воли граждан; принимают участие в выборах.
Основные положения законодательства о политических партиях
Юрист-лицензиат и магистр права Александр Жук отвечает на вопросы: через какое время ваша жалоба будет рассмотрена, что значит «рассмотренная жалоба по существу» и что делать, если ответ на нее вас не удовлетворяет.
Жалоба: срок рассмотрения
Несмотря на то, что сегодня в некоторых школах существуют электронные школьные дневники, традиционные бумажные никто не отменял. Как их делают? Узнаем из видео.
Как делают школьный дневник?
Сметана прекрасно усваивается, а также стимулирует пищеварение. Этот продукт содержит лецитин, то есть помогает растворять холестерин и не дает ему откладываться на стенках сосудов.
Как делают сметану?
В Музее народной архитектуры и быта в деревне Озерцо под Минском можно увидеть много оригинальных строений. Некоторые возвели еще в 17-м веке. Все они были привезены сюда из разных уголков Беларуси. Одно из центральных мест в экспозиции занимает Покровская церковь - прекрасный образец деревянного зодчества 18-го века.
Дарохранительница // Покровская церковь
Узвядзенне вялікага мураванага храма (Вялікі, Безназоўны, ці Успенскі, сабор), што быў разбураны яшчэ ў XVI ст., а ў пачатку ХХ ст. увогуле зраўнаваны з зямлёй, верагодна, пачалося яшчэ пры князе Барысе Усяславічы.
Вялікі сабор у Барысаглебскім манастыры
Программа ТВ

Янка Купала

Янка Купала

Класік сусветнай і беларускай літаратуры, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры і сучаснай беларускай літаратурнай мовы, народны паэт Беларусі.

Іван  Луцээвіч

(Янка Купала)

Паэт, драматург, публіцыст.

1882—1942

 

Сапраўднае імя Янкі Купалы (зарэгістраванае ў афіцыйных дакументах аб нараджэнні) - Іван Дамінікавіч Луцэвіч. Ён нарадзіўся 7 ліпеня ў 1882 годзе (па новым стылі) у фальварку Вязынка Мінскага павета Мінскай губерні (цяпер вёска Вязынка Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці).

Бацькі - Дамінік Ануфрыевіч і Бянігна Іванаўна - паходзілі з дробнай чыншавай шляхты, якая мела свае адметныя саслоўныя рысы, але па эканамічным становішчы і ладзе жыцця была блізкай да сялян. Дваранскае паходжанне роду Луцэвічаў Сенатам Расійскай імперыі зацверджана не было. Тым не менш пры хрышчэнні ў Радашковіцкім касцёле Іван (для блізкіх - Ясь) Луцэвіч быў запісаны дваранінам, але пазней паводле афіцыйных дакументаў належаў да мяшчан. Матэрыяльнае становішча сям'і рэзка пагоршылася, калі Луцэвічы ў 1870-х гадах былі выселены з засценка Пяскі (называўся таксама Лазараўшчына, Луцэвічы; цяпер Уздзенскі раён Мінскай вобласці), дзе род жыў з XVII стагодзя. Да гэтага Луцэвічы, як чыншавая шляхта, хоць і не мелі спадчыннай зямлі, але валодалі сядзібай на падставе бясплатнага карыстання. Дамініку Луцэвічу давялося арандаваць чужую зямлю. Сям'я была шматдзетнай, часта пераязджала з месца на месца. Ясь, як старэйшы сын, быў галоўным памочнікам бацькі па гаспадарцы.

Бацькі не мелі сродкаў, каб даць сыну сістэматычную і дастаткова поўную адукацыю. Іван Луцэвіч вучыўся ў вандроўных настаўнікаў, займаўся ў Сенніцкім народным вучылішчы, у прыватнай падрыхтоўчай школе ў Мінску. Толькі ў 16-гадовым узросце змог скончыць поўны курс (два класы за адзін год) Бяларуцкага народнага вучылішча.

 

 

 

 

 

 

Пасля смерці бацькі Іван Луцэвіч вымушаны клапаціцца аб сям'і. Ен працуе на сваёй гаспадарцы, шукае работу ў іншых месцах. Быў хатнім настаўнікам, прыказчыкам у панскім маёнтку, чорнарабочым, тры гады працаваў памочнікам вінакура на броварах. Да гэтага перыяду адносяцца першыя літаратурныя спробы.

Першыя вершы - сентыментальна-рамантычныя - былі напісаны па-польску (1902). Рашэнне пісаць па-беларуску ў той час было смелым крокам. Беларуская мова ўсё яшчэ знаходзілася пад забаронаю, спадзявацца на публікацыю не даводзілася. Сам Купала пісаў ў аўтабіяграфіі: «У 1904 годзе трапляюцца мне ў рукі беларускія пракламацыі і рэвалюцыйныя брашуры на беларускай мове. Гэта канчаткова вырашыла, што я беларус і што адзінае маё прызначэнне - служыць свайму народу ўсімі сіламі сваёй душы і сэрца'.

Найбольш ранні з вядомых твораў маладога паэта Луцэвіча, напісаных па-беларуску, - «Мая доля», датаваны 15 ліпеня 1904 года. Праз год у мінскай газеце «Северо-Западный край' быў надрукаваны верш «Мужык» - першы апублікаваны твор паэта на беларускай мове. У ім закрануты тэмы чалавечай годнасці і самасцвярджэння працоўнага селяніна.

 

Гісторыя псеўданіма “Янка Купала”.

Замест афіцыйнага імя - Іван Луцэвіч - літаратар пачаў ужываць псеўданім Янук Купала. Выбар такога літаратурнага імя звязана з народным святам Купалля, пошукам чароўнай кветкі шчасця, што для паэта стала ўвасабленнем пошуку лепшай долі для народа, памкнення да светлай будучыні.

У пачатку 1908 года у Санкт-Пецярбургу ў беларускім выдавецтве «Загляне сонца і ў наша аконца» выйшаў першы зборнік Я. Купалы - «Жалейка». У зборніку ўпершыню апублікаваны верш «А хто там ідзе?», які адыграў значную ролю ў станаўленні беларускай нацыі, на доўгі час стаў неафіцыйным беларускім гімнам. «Жалейка' двойчы канфіскоўвалася ўладамі. Рэдактарам зборніка быў выдатны дзеяч беларускай культуры, педагог, выдавец, адзін з лідэраў беларускага руху ў Санкт-Пецярбургу ў пачатку XX стагродзя - Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла. Аўтара зборніка трэба было пісаць - Янук Купала, але ён памылкова напісаў - Янка Купала. І з таго часу псеўданімам менавіта ў такой форме пачаў карыстацца Іван Дамінікавіч Луцэвіч. Аўтар і рэдактрар пазнаеміліся праз год пасля гэтай памылкі.

У 1908-1909 гадах Янка Купала жыў у Вільні, працаваў у рэдакцыі газеты «Наша ніва» і адначасова бібліятэкарам у прыватнай бібліятэцы. У гэты час ім напісаны паэмы «У Піліпаўку' і «За што?». Потым ен жыве ў Санкт-Пецярбургу. Эпімах-Шыпіла дапамог з паступленнем на агульнаадукацыйныя курсы, аказаў значную падтрымку маладому літаратару, як духоўную, так і матэрыяльную. Увесь час навучання Купала жыў у яго кватэры. Ён пазнаёміўся з рэвалюцыйна настроенай моладдзю, удзельнічаў у пасяджэннях Беларускага навукова-літаратурнага гуртка - культурна-асветнай арганізацыі студэнтаў-беларусаў Санкт-Пецярбургскага універсітэта, якія доўгі час да афіцыйнай рэгістрацыі сваёй арганізацыі праводзілі пасяджэнні на кватэры Эпімах-Шыпілы.

Свайму апекуну Янка Купала прысвяціў верш «Прафесару Б. Эпімах-Шыпілу з Новым 1910 годам», а таксама паэму «Паляўнічы і пара галубкоў» (Легенда з індыйскай кнігі «Магабгарата»). У гэтым годзе з творчасцю Янкі Купалы пазнаёміўся Максім Горкі, які выказаў вялікую цікавасць да яе і шчырае захапленне. У 1910-1913 гадах былі створаны паэмы «На Куццю», «На Дзяды», «Яна і я», рамантычныя паэмы на фальклорнай аснове «Курган», «Бандароўна», «Магіла льва», драматычныя паэмы «Сон на кургане», «На папасе», дзе Купала выявіў сябе буйнейшым прадстаўніком нацыянальнага рамантызму. Ва ўсіх гэтых творах - глыбокі філасофскі роздум пра мінулае і будучыню роднага краю.

Першыя  вопыты Купалы ў драматургіі сталі падмуркам беларускай нацыянальнай камедыі і драмы. У камедыі «Паўлінка», сцэнічным жарце «Прымакі» высмейваюцца дамастроеўскія асновы жыцця засцянковай шляхты. Разам с тым вобразы Паўлінкі і яе каханага Якіма ўвасабляюць сабой новыя перадавыя павевы ў жыцці вёскі. У драме «Раскіданае гняздо» раскрываецца цяжкі лёс беларускага абеззямеленага сялянства пасля рэформы 1861 года.

Пасля Санкт-Пецерургу Янка Купала вяртаецца ў Вільню. Працуе ў «Беларускім выдавецкім таварыстве», у газеце «Наша ніва». Як рэдактар гэтага выдання падвяргаўся судоваму пераследаванню царскіх уладаў. 3 удзелам Купалы арганізоўваліся літаратурныя вечары, сустрэчы з рускімі, літоўскімі і польскімі пісьменнікамі.

Восенню 1915 Іван Луцэвіч знаходзіўся ў Маскве, займаўся ў народным універсітэце А.Л. Шаняўскага на гісторыка-філасофскім факультэце. У студзені 1916 года узяў шлюб з Уладзіславай Францаўнай Станкевіч. У хуткім часе быў прызваны ў армію. Служыў у Мінску, Полацку, Смаленску старшым рабочым у дарожна-будаўнічым атрадзе Варшаўскай акругі.

Увесь 1918 год  Купала пражыў у Смаленску. Працаваў агентам аддзела забеспячэння харчовага камітэта Заходняй вобласці, ездзіў па Смаленскай, Арлоўскай і Курскай губернях. Падаў заяву з просьбай залічыць яго слухачом факультэта гісторыі мастацтваў Смаленскага аддзялення Маскоўскага археалагічнага інстытута. Але абставіны жыцця і ваенныя падзеі не спрыялі творчасці. У гэты перыяд Іван Луцэвіч нічога не піша.

Пасля трохгадовага творчага маўчання Купала напісаў вершы «Для Бацькаўшчыны», «У дарозе», «Песня», «Свайму народу», «На сход!», у якіх выявілася яго расчараванне ў рэвалюцыі, трывога за родны народ, прагучаў заклік да беларусаў згуртавацца і самім вырашыць лёс Беларусі.

З  1919 года  Я. Купала пастаянна жыве ў Мінску. Ен працаваў бібліятэкарам ва ўстанове Народнага камісарыята асветы. У Мінску знаходзіўся і падчас польскай акупацыі (жнівень 1919 - ліпень 1920 г.), у пачатку 1920 года перанёс цяжкую хваробу. З прыходам Чырвонай Арміі працаваў рэдактарам розных беларускіх выданняў, намеснікам загадчыка літаратурна-выдавецкага аддзела Народнага камісарыята асветы, у рэдакцыі часопіса «Вольны сцяг».

У гэты перыяд ен шмат выступаў як публіцыст, ўдзельнічаў у літаратурна-грамадскім і культурна-мастацкім жыцці, у тым ліку ў стварэнні Беларускага дзяржаўнага універсітэта, нацыянальнага тэатра, рэспубліканскіх выдавецтваў, уваходзіў у склад камісіі па стварэнні Інстытута беларускай культуры. Абраны правадзейным членам Інбелкульта, рэарганізаванага ў Акадэмію навук Беларусі.

У трагікамедыі «Тутэйшыя», напісанай у 1922 годзе прагучала ідэя нацыянальнай незалежнасці Беларусі як ад Захаду, так і ад Усходу, у вострай сатырычнай форме выкрываліся прыстасаванства і нацыянальны нігілізм. Купалу адкрыта пачалі абвінавачваць у «нацдэмаўшчыне».

У маі 1930 года ў  партыйным органе - газеце «Звязда» з'явіўся артыкул, дзе ён абвяшчаўся «ідэолагам буржуазнага нацыянал-адраджанізму». Родных паэта раскулачылі, ледзь не выслалі на Поўнач. Летам таго ж года Купалу выклікалі ў Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне (ДПУ), каб дапытаць у сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі», прыпісаць яму кіраўніцтва гэтай міфічнай арганізацыяй. У лістападзе ізноў давялося даваць паказанні ў ДПУ. А ў снежні 1930 года у газеце «Звязда» быў апублікаваны  'пакаянны» ліст Я. Купалы, напісаны, на думку многіх даследчыкаў, пад дыктоўку, у якім паэт вымушаны быў прызнавацца ў «памылках» і «шкодных поглядах», абяцаў «аддаць усе свае сілы сацыялістычнаму будаўніцтву».

У наступны перыяд Купала выбіраўся членам Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта БССР, дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР і Мінскага гарсавета, быў членам рэдакцыйнай камісіі па падрыхтоўцы тэксту Канстытуцыі БССР, удзельнічаў у розных камітэтах і камісіях па ўшанаванні памяці і правядзенні юбілеяў класікаў рускай і нацыянальных літаратур, з'яўляўся дэлегатам літаратурных форумаў і з'ездаў, выступаў на шматлікіх літаратурных нарадах.

У маі 1934 прыняты ў члены Саюза савецкіх пісьменнікаў. Стваралася ўражанне, нібыта Купала сапраўды прымае паўнавартасны ўдзел у грамадскім жыцці. У той час літаратурная актыўнасць Купалы рэзка зменшылася. Ажывілася яна толькі ў сярэдзіне 1930-х гг. (ляўкоўскі цыкл). Мастацкая ж вартасць паэм «Над ракою Арэсай» (1933) і «Барысаў» (1934), напісаных у рэчышчы «сацыялістычнага рэалізму», не адпавядала творчым магчымасцям паэта. У 1936 г. выдадзены зборнік вершаў і паэм «Песня будаўніцтву», дзе Купала паказвае працэс будаўніцтва новых форм жыцця. У 1937 годзе  выйшаў зборнік «Беларусі ардэнаноснай» - своеасаблівая анталогія творчасці паэта савецкага часу. І зноў паэт аказаўся ў спісе чарговых ахвяраў рэпрэсій, аднак, хоць мясцовыя рэпрэсіўныя органы і звярталіся да вышэйшага кіраўніцтва па дазвол на яго арышт, такой санкцыі на атрымалі. Пры гэтым у студзені 1939 года Янка Купала быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

У час Вялікай Айчыннай вайны паэт жыў у Маскве, потым у пасёлку Пячышчы каля Казані. Артыкулы з яго подпісам змяшчаліся ў газетах «Правда», «Известия», «Красная звезда». Купала быў членам прэзідыума Усеславянскага антыфашысцкага камітэта, удзельнічаў у грамадскіх мерапрыемствах, прысвечаных барацьбе з захопнікамі. У чэрвені 1942 ен прыехаў у Маскву для ўдзелу ва ўрачыстасцях з нагоды яго 60-годдзя. А 28 чэрвеня ён трагічна загінуў (упаў у лесвічны пралёт з 10-га паверха) у гасцініцы «Масква» пры невысветленых абставінах. У 1962 г. урна з прахам паэта перавезена ў Мінск і пахавана на Вайсковых могілках.

 

 

 

 

 

 

Цікавыя факты:

Імем паэта названы Інстытут літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Нацыянальны акадэмічны тэатр у Мінску, Гродзенскі універсітэт, пасёлак у Глускім, вёска ў Пухавіцкім раёнах, калгасы, бібліятэкі, школы, вуліцы ў многіх гарадах і населеных пунктах Беларусі. Судны Дунайскага і Волжскага параходстваў. Купалаўскія найменні атрымалі школа і вуліца ў Душанбе (Таджыкістан), бібліятэка ў Харкаве і вуліцы ў Кіеве і Запарожжы (Украіна), вуліцы ў Ташкенце (Узбекістан), Тбілісі (Грузія), Рызе (Латвія), Ніжнім Ноўгарадзе (Расія), Беластоку (Польшча). У Порту-Алегра (Бразілія) імя Янкі Купалы прысвоена бібліятэцы-чытальні.

Помнікі Янку Купалу пастаўлены ў Вязынцы, Акопах, Радашковічах, Ляўках, Мінску. На дамах, дзе ў розны час жыў Купала, - у Ляўках Аршанскага раёна, Вязынцы і Яхімоўшчыне Маладзечанскага раёна, вёсках Сенніца Мінскага раёна, Бяларучы Лагойскага раёна, Старая Беліца Сенненскага раёна, Косіна Лагойскага раёна, у гарадах Мар'інай Горцы, Барысаве, Маладзечне, Капылі - устаноўлены мемарыяльныя дошкі.

Помнік Купалу ўсталяваны ў Араў-парку ў Нью-Йорку. У Санкт-Пецярбургу, Смаленску, Кіславодску, пасёлку Пячышчы каля Казані, вёсцы Соф'іна Раменскага раёна Маскоўскай вобласці (Расія), Вільнюсе (Літва), пасёлку Гаспра каля Ялты (Украіна) устаноўлены мемарыяльныя дошкі, прысвечаныя паэту.

Жыццю і творчасці паэта прысвечаны хранікальна-дакументальны фільм «А зязюля кукавала», тэлефільмы «Паклон мой народу за песні», «Ніколі я не паміраў», «Імша па Купалу». «П'есы Паўлінка», «Раскіданае гняздо», паэма «Магіла льва' экранізаваны.

Творы беларускага песняра перакладзены на англійскую, арабскую, італьянскую, кітайскую, нямецкую, рускую, французскую, хіндзі, японскую мовы.

У 1996 годзе быў заснаваны Міжнародны фонд Янкі Купалы.

3D ЭКСКУРСИИ
КЛИПЫ
СОЦИАЛЬНАЯ РЕКЛАМА
Видеопрезентация
МНЕНИЕ
ВОПРОС-ОТВЕТ