СТИХИ ИЗ ПЕСКА
Погода
4.9°C
Без особых явлений
Брест
3.5°C
Дымка
Витебск
8.6°C
Без особых явлений
Гомель
4.7°C
Без особых явлений
Гродно
2.5°C
Без особых явлений
Минск
2.6°C
Дождь
Могилёв
ИСТОРИЯ В КАРТИНАХ
РУССКИЙ ЯЗЫК НОВОГО ПОКОЛЕНИЯ
Сейчас смотрят
Бурые медведи — редкий вид животных. В Беларуси занесен в Красную книгу. Места обитания — глухие леса с буреломом, перемежающиеся болотами и открытыми полянами.
Железная лапа. Бурый медведь
Поддержание и улучшение природной красоты – наука весьма тонкая. Далеко не всегда в ней возможна точность, а обилие средств и процедур порождает различные мифы. Иногда очень сложно разобраться, что среди них реальность, а что - следствие досужих домыслов.
Женские тайны: 12 мифов о красоте
Что в браке становится совместным имуществом, а что остается исключительно личным и какие документы подтверждают это? На вопросы отвечает юрист-лицензиат, магистр права Александр Жук.
Совместное имущество в браке
С древности люди использовали дрожжи для выпечки. Также они были незаменимы при изготовлении вина и пива. Историки и археологи нашли доказательства, ещё в Древнем Египте знали этот продукт. То есть 6000 лет до нашей эры его активно использовали на кухне.
Как делают дрожжи?
Одним из первых юридических документов, регламентирующих жизнь еврейской общины на белорусских землях, стал привилей князя Витовта, выданный брестским евреям 24 июня 1388 года в городе Луцке.
История иудаизма в Беларуси
Актер театра и кино Максим Пониматченко изучил историю зеленого чая, и рассказывает о его полезных свойствах и секретах приготовления.
Завариваем зеленый чай
Программа ТВ

Каляды

 Каляды

Завяршалі стары год і пачыналі новы каляды – старажытнае свята дахрысціянскага паходжання. Абрадавыя магічныя дзеянні, якія выконваліся ў час каляд, павінны былі спрыяць плёну ў працы і засцерагаць сям’ю ад бед і няшчасцяў.

Магутныя сілы прыроды здаўна выклікалі ў чалавека не толькі страх. Але і імкненне падпарадкаваць іх, прымусіць служыць сабе.Чалавек жа ў сваю чаргу стараўся пазнаць заканамернасці прыродных з’яў, намагаўся пранікнуць ў самыя іх таямніцы. Увесь год селянін жыў клопатамі аб зямлі і ўраджаі.Стваралася своеасаблівае кола, ў якім не было  ні пачатку ні канца. Зімовы цыкл земляробчага календара з’яўляецца па сваёй накіраванасці падрыхтоўчым: заканчваўся стары год, пачынаўся новы.Завяршалі стары год і пачыналі новы каляды – старажытнае свята дахрысціянскага паходжання.

Абрадавыя магічныя дзеянні, якія выконваліся  ў час каляд, павінны былі спрыяць плёну  ў працы селяніна і засцерагаць яго,сям’ю, і гаспадарку ад бед і няшчасцяў.Святкаваліся каляды з вечара 24 снежня па 6 студзеня ( па старому стылю).Такі працяглы тэрмін тлумачыцца тым, што з прыняццем хрысціянства царква прымеркавала да каляд царкоўныя святы нараджэння Ісісуса Хрыста і вадохрышча.Назва народных песень, што выконваліся ў гэты ча, - “калядкі”, лічыцца агульнаславянскай. Паходжанне самой назвы ”каляды” даследчыкі тлумачуць па-рознаму. Найбольш верагодна яе лацінская аснова: словам “Calendae” у старажытнасці называлі пачатковы дзень кожнага месяца. У гэтыя дні выконваліся абрады з мэтай  дасягнення дабрабыту.

У абрадах каляд спалучаліся дахрысціянскія вераванні з хрысціянскімі.Усціланне саломай сталоў і падлогі ў хатах, выпечка пірагоў, прыгатаванне куцці і шматлікія іншыя абрады раней уваходзілі ў земляробчую магію, мэта якой была забяспечыць дастатак у хаце, ураджай на полі.Старадаўнія народныя абрады і звычаі паступова пачалі дапаўняцца царкоўна-хрысцянскімі элементамі, а ў асобных выпадкахі замяняцца. Асабліва яскрава відаць такія замены і шчадроўскіх песнях.У беларускіх калядных песнях Бог і святы выступаюць ў ролі апекуноў селяніна ў яго разнастайнай працы. Для простых сялян калядныя святкаванні заўсёды былі жаданымі і радаснымі: пасля доўгага посту, у які не дазваляліся разныя ўвесяленні, селянін мог нарэшце ўволю наесціся і павесяліцца.

Да свята рыхтаваліся загаддзя: забівалі кабана, рабілі каўбасы і падвешвалі іх, звычайна на гарышчы хаты. Добра вымыўшы падлогу, засцілалі яе саломай, прыбіралі хату, а на стол пад абрус клалі сена, якое потым скормлівалі жывёле, што, на думку сялян, садзейнічала яе здароўю, пладавітасці і росту. Апошні неабмалочаны сноп жыта, што захоўваўся ад жніва, ставілі на покуце, і ён сімвалізаваў будучы багаты ўраджай.

Важнай часткай каляднай абраднасці была куцця – святочная вячэра, неад’емнай стравай якой павінна была быць каша-куцця з яічных цельных круп. Усяго на каляды было тры куцці. Першая, вялікая куцця, наладжвалася перад калядамі і была поснай. На вячэру рыхтавалі  квас-своеасаблівую гарачую страву, звараную на расоле, з рыбай або грыбамі, аўсяны кісель. Гатавалі і іншую ежу, але абавязкова посную, дазвалялася ўжываць толькі алеі.Сям’я ўрачыста садзілася за стол, гаспадар – на кут, клікалі мароз у хату куццяваць.

Другую куццю святкавалі  напярэданні  Новага года. У адрозненні ад першай яна была мясной, таму яе называлі шчодрай, багатай.Звычайна на вячэру акрамя кашы-куцці гатавалі бліны, каўбасу, мяса. Куцця сімвалізавала багацце і дастак у сям’і на працягу года.Гэтаму  ж павінны былі садзейнічаць продкі ( дзяды), якім у час вячэры ад кажнай стравы асобна адкладвалі частку ежы. На навагоднюю куццю быў звычай варажыць і гадаць.

Трэцяя куцця была посная, як і першая. Яе спраўлялі  ў канцы каляд перад вадохрышчам. Свянцонай вадой, якую бралі ў царкве, акраплялася хата, хлеў, свіран і іншыя пабудовы.У многіх вёсках малявалі або закопчвалі свечкамі крыжы на столі, сценах і  дзвярах.Сяляне спадзяваліся, што такім чынам яны абароняцца ад злых сіл. Свае пачуцці людзі выказвалі ў такіх формах, дзе магічнае спалучалася з пацешлівым і паступова пацешлівае пераважыла.Гэта выразна відаць, калі прааналізаваць калядныя хаджэнні з “ казой”, “канём”, “мядзведзем”, “жоравам”. Першапачаткова названыя абрады мелі магічную функцыю. Каза сімвалізавала пладавітасць і дабрабыт. Адначасова хаджэнне з “казой”было цікавым тэатралізаваным пацешлівым прадстаўленнем. “ Казой” адзявалі каго-небудзь з калядоўшчыкаў: выварочвалі кажух воўнай наверх, прымацоўвалі па-майстэрску зробленую казіную галаву з мордачкай і бразготкамі.Стваралася ўраджанне, што “каза” сапраўды жывая і можа ляскаць зубамі. Апрача таго, паводзіны яе былі вельмі смешныя: яна пад спевы калядоўшчыкаў паварочвалася то на аднін бок, то на другі і камічна скакала. Не выключна, што і  своеасаблівая плата за прадстаўленне залежала ад эфекту выступлення “казы”.

Калядоўшчыкі ж не ўтойвалі сваіх жаданняў: яны прасілі дарыць каўбасу , “на рожанькі  - два пірожанькі” , “на хвасточак – сала кусочак”.Сярод калядоўшчыкаў  апрача запявалы, падхопнічка , падпявальнікаў і іншых спевакоў быў механоша, які збіраў падарункі . Іх прамовы, песні і прыгаворкі іскрыліся гумарам, дасціпнасцю і  камізмам.

Папулярным і, бадай, яшчэ больш смешным і камічным былі ваджэнні “мядзведзя”.Чаму менавіта “ мядзведзя”?. Відаць, таму, што ў Беларусі з імі некалі хадзілі скамарохі і пацяшалі публіку.Мядзведзя вучылі скакаць і куляцца праз галаву. “ Мядзведзь” з якім хадзілі калядоўшчыкі, па сваіх паводзінах  павінен быў нагадваць сапраўднага, дрэсіраванага.

Менавіта такія абрады і звычаі заўсёды суправаджалі свята – каляды. Менавіта яно пачынала новы год і закончвала стары.

3D ЭКСКУРСИИ
КЛИПЫ
СОЦИАЛЬНАЯ РЕКЛАМА
Видеопрезентация
МНЕНИЕ
ВОПРОС-ОТВЕТ